ЁЯУмрд░ाрдЬрдХीрдп рдкрдд्рд░ाрдЪाрд░ (Government Correspondence) — Basic Notes

ЁЯУЦ рд░ाрдЬрдХीрдп рдкрдд्рд░ाрдЪाрд░ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЙрджाрд╣рд░рдгЁЯУм

рдк्рд░рдХाрд░рдЕрд░्рдердЙрджाрд╣рд░рдг
рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдкрдд्рд░ (Office Letter)рдХिрд╕ी рднी рд╕рд░рдХाрд░ी рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕ूрдЪрдиा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдкрдд्рд░рдХिрд╕ी рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХा рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг рдкрдд्рд░
рдЖрджेрд╢ (Order)рдЙрдЪ्рдЪ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЧрдпा рдиिрд░्рджेрд╢ рдпा рдЖрджेрд╢рдЕрд╡рдХाрд╢ рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдЖрджेрд╢
рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा (Notification)рдХिрд╕ी рдиिрдпрдо, рдХाрдиूрди рдпा рдиिрд░्рдгрдп рдХी рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдШोрд╖рдгाрдкрд░ीрдХ्рд╖ा рддिрдеि рдХी рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा
рдкрд░िрдкрдд्рд░ (Circular)рдПрдХ рд╣ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдХрдИ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों/рд╡िрднाрдЧों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрдд्рд░рдЫुрдЯ्рдЯी рдХे рдиिрдпрдоों рд╕ंрдмंрдзी рдкрд░िрдкрдд्рд░
рд╕рд░рдХाрд░ी рдЖрджेрд╢ (Government Order)рд░ाрдЬ्рдп рдпा рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाрд░ी рдиिрд░्рджेрд╢рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдиीрддि рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЖрджेрд╢
рдЬ्рдЮाрдкрди (Memorandum)рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╕ूрдЪрдиा рдкрдд्рд░ рдЬो рд╡िрд╢ेрд╖ рдиिрд░्рджेрд╢ рдпा рдиिрд░्рдгрдп рдХे рд▓िрдП рдЬाрд░ी рд╣ोрддा рд╣ैрд╡ेрддрди рд╡ृрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП рдЬ्рдЮाрдкрди
рдЕрд░्рдж्рдз-рд╕рд░рдХाрд░ी рдкрдд्рд░ (Semi-Official Letter)рдЕрдзिрдХाрд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдЬी рд╢ैрд▓ी рдоें рд▓ेрдХिрди рд╕рд░рдХाрд░ी рдХाрдо рд╕े рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдкрдд्рд░рдХिрд╕ी рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕ंрдмंрдз рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдХाрд░्рдп-рд╕ंрдмंрдзी рд╕ूрдЪрдиा рднेрдЬрдиा

ЁЯОп рдЙрджाрд╣рд░рдг (Examples)

1. рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдкрдд्рд░ рдХा рдк्рд░ाрд░ूрдк:

рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдкрдд्рд░ рд╕ंрдЦ्рдпा: 123/2025 рджिрдиांрдХ: 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2025 рд╕ेрд╡ा рдоें, рд╢्рд░ीрдоाрди् рд░ाрдЬेрд╢ рдХुрдоाрд░ рд╡рд░िрд╖्рда рд▓िрдкिрдХ рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ, рдЬрдпрдкुрд░। рд╡िрд╖рдп: рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें। рдорд╣ोрджрдп, рдЖрдкрдХा рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ, рдЕрдЬрдоेрд░ рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХृрдкрдпा 1 рдордИ 2025 рддрдХ рдХाрд░्рдпрднाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ें। рднрд╡рджीрдп, (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░) рдЕрдиिрд▓ рдЪौрдзрд░ी рд╡рд░िрд╖्рда рдЕрдзिрдХाрд░ी

2. рдЖрджेрд╢ рдХा рдЫोрдЯा рдЙрджाрд╣рд░рдг:

рдЖрджेрд╢ рд╕рднी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡े рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдоें рд╕ुрдмрд╣ 9:30 рдмрдЬे рддрдХ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ों। рджिрдиांрдХ: 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2025 (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░) рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдк्рд░рдоुрдЦ

3. рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг:

рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рд╣ै рдХि рдЧ्рд░ीрд╖्рдордХाрд▓ीрди рдЕрд╡рдХाрд╢ 15 рдордИ 2025 рд╕े 30 рдЬूрди 2025 рддрдХ рд░рд╣ेрдЧा। рджिрдиांрдХ: 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2025 (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░) рд╕рдЪिрд╡, рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ

4. рдЬ्рдЮाрдкрди рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг:

рдЬ्рдЮाрдкрди рд╡िрд╖рдп: рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЧोрдкрдиीрдп рдк्рд░рддिрд╡ेрджрди рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें। рд╕рднी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡े рдЕрдкрдиा рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЧोрдкрдиीрдп рдк्рд░рддिрд╡ेрджрди 15 рдордИ 2025 рддрдХ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЬрдоा рдХрд░ें। рджिрдиांрдХ: 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2025 (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░) рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдк्рд░рднाрд░ी

ЁЯЫС рдз्рдпाрди рджेрдиे рдпोрдЧ्рдп рдмाрддें:

  • рднाрд╖ा рд╕рд░рд▓, рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।

  • рджिрдиांрдХ, рдкрдд्рд░ рд╕ंрдЦ्рдпा, рд╡िрд╖рдп рдЖрджि рдХा рд╕рд╣ी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै।

  • рдЙрдЪ्рдЪ рдкрджрд╕्рде рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХे рдиाрдо рдФрд░ рдкрдж рдХा рд╕рд╣ी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░ें।

  • рд╕рд░рдХाрд░ी рдкрдд्рд░ाрдЪाрд░ рдоें рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХी рд╢ुрдж्рдзрддा рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рд░рдЦें।


ЁЯУЭ Quick Practice Questions:

  1. рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдЖрджेрд╢ рд▓िрдЦो, рдЬिрд╕рдоें рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдоाрд╕्рдХ рдкрд╣рдирдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдмрддाрдпा рдЬाрдП।

  2. рдПрдХ рдЬ्рдЮाрдкрди рддैрдпाрд░ рдХрд░ो, рдЬिрд╕рдоें рд╕рднी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЕрд╡рдХाрд╢ рдЖрд╡ेрджрди рд╕рдордп рдкрд░ рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ो।

(рдЕрдЧрд░ рдЪाрд╣ो рддो рдоैं рдЗрдирдХे рднी рдЙрджाрд╣рд░рдг рддैрдпाрд░ рдХрд░ рджूँ! ЁЯУЛ✨)


ЁЯУЪ рд░ाрдЬрдХीрдп рдкрдд्рд░ाрдЪाрд░ Quick Guide + Practice Set

✏️ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмाрддें (Points to Remember):

  • рдкрдд्рд░ рд╕ंрдЦ्рдпा, рджिрдиांрдХ, рд╡िрд╖рдп рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।

  • рднाрд╖ा рд╕рд░рд▓, рд╢ुрдж्рдз рдФрд░ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।

  • рдкрдд्рд░ рдХे рдЕंрдд рдоें рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░, рдиाрдо рдФрд░ рдкрджрдиाрдо рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ो।

  • рдкрдд्рд░ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕рдо्рдоाрдирд╕ूрдЪрдХ рд╢рдм्рджों рд╕े рдХрд░ें (рдЬैрд╕े- рд╕ेрд╡ा рдоें, рдорд╣ोрджрдп)।

  • рдкрдд्рд░ рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣рдоेрд╢ा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।


ЁЯЦЛ️ рд╕рднी рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ाрдЬрдХीрдп рдкрдд्рд░ाрдЪाрд░ рдк्рд░ाрд░ूрдк рдПрдХ рд╕ाрде

рдк्рд░рдХाрд░рдк्рд░рдоुрдЦ рдмिंрджु
рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдкрдд्рд░рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕े рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдкрдд्рд░
рдЖрджेрд╢рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдпा рд╡िрднाрдЧ рд╣ेрддु рдиिрд░्рджेрд╢
рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиाрдЬрдирд╣िрдд рдоें рдХोрдИ рд╕ूрдЪрдиा/рдШोрд╖рдгा
рдкрд░िрдкрдд्рд░рдПрдХ рд╣ी рд╕ूрдЪрдиा рдХрдИ рд▓ोрдЧों рдХो рднेрдЬी рдЬाрдП
рд╕рд░рдХाрд░ी рдЖрджेрд╢рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдиीрддि рдЖрдзाрд░िрдд рдиिрд░्рджेрд╢
рдЬ्рдЮाрдкрдирд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╕ूрдЪрдиा рдпा рдЖрджेрд╢
рдЕрд░्рдж्рдз-рд╕рд░рдХाрд░ी рдкрдд्рд░рдиिрдЬी рд╢ैрд▓ी рдоें рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдкрдд्рд░

✏️ Short Examples — рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे

1. рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдкрдд्рд░ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг:

рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдкрдд्рд░ рд╕ंрдЦ्рдпा: 456/2025 рджिрдиांрдХ: 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2025 рд╕ेрд╡ा рдоें, рд╢्рд░ीрдорддी рд╕ीрдоा рд╢рд░्рдоा, рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕рд╣ाрдпрдХ, рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп, рдЬрдпрдкुрд░। рд╡िрд╖рдп: рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЧोрдкрдиीрдп рдк्рд░рддिрд╡ेрджрди рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें। рдорд╣ोрджрдпा, рдЖрдкрд╕े рдЕрдиुрд░ोрдз рд╣ै рдХि рдЕрдкрдиा рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЧोрдкрдиीрдп рдк्рд░рддिрд╡ेрджрди рджिрдиांрдХ 15 рдордИ 2025 рддрдХ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ें। рднрд╡рджीрдп, (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░) рдЕрдзिрдХाрд░ी рдк्рд░рднाрд░ी

2. рдЖрджेрд╢ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг:

рдЖрджेрд╢ рд╕рднी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рдоाрд╕्рдХ рдкрд╣рдирдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░рд╣ेрдЧा। рджिрдиांрдХ: 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2025 (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░) рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдк्рд░рдоुрдЦ

3. рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг:


рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдЖрдЧाрдоी 1 рдордИ 2025 рдХो рд╕рднी рд╕рд░рдХाрд░ी рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдмंрдж рд░рд╣ेंрдЧे। рджिрдиांрдХ: 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2025 (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░) рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪिрд╡

4. рдЬ्рдЮाрдкрди рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг:

рдЬ्рдЮाрдкрди рд╡िрд╖рдп: рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЕрд╡рдХाрд╢ рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें। рд╕рднी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡े рдЕрдкрдиा рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЕрд╡рдХाрд╢ рдЖрд╡ेрджрди 10 рдордИ 2025 рддрдХ рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЬрдоा рдХрд░ें। рджिрдиांрдХ: 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2025 (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░) рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдк्рд░рднाрд░ी

ЁЯУЭ Practice Set (рдЕрдн्рдпाрд╕ рдк्рд░рд╢्рди)

Q.1: рдПрдХ рдкрд░िрдкрдд्рд░ рддैрдпाрд░ рдХрд░ो рдЬिрд╕рдоें рдмрддाрдпा рдЬाрдП рдХि "рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рд╕рдк्рддाрд╣" рдХा рдЖрдпोрдЬрди 1 рд╕े 7 рдЬूрди рддрдХ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

Q.2: рдПрдХ рд╕рд░рдХाрд░ी рдЖрджेрд╢ рд▓िрдЦो рдЬिрд╕рдоें рдХोрд░ोрдиा рд╡ैрдХ्рд╕ीрдиेрд╢рди рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢िрд╡िрд░ рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдЧрдИ рд╣ो।

Q.3: рдПрдХ рдЕрд░्рдж्рдз-рд╕рд░рдХाрд░ी рдкрдд्рд░ рддैрдпाрд░ рдХрд░ो рдЬिрд╕рдоें рдХिрд╕ी рд╡рд░िрд╖्рда рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╕े рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп рд╣ेрддु рдХुрдЫ рдирдИ рдкुрд╕्рддрдХें рдЦрд░ीрджрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рдоांрдЧी рдЧрдИ рд╣ो।


ЁЯФе Quick Revision Tip:

  • рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдкрдд्рд░ = рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╕ूрдЪрдиा

  • рдкрд░िрдкрдд्рд░ = рдПрдХ рд╕ाрде рдХрдИ рд▓ोрдЧों рдХो рд╕ूрдЪрдиा

  • рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा = рдЬрдирддा рдпा рд╡िрднाрдЧ рдХो рдЕрдзिрдХाрд░िрдХ рдШोрд╖рдгा

  • рдЖрджेрд╢ = рдХाрд░्рдпाрди्рд╡рдпрди рд╣ेрддु рдЖрджेрд╢